Periyodik kontrol, çoğu işletmede denetim geldiğinde hatırlanan bir başlık. Oysa hem yasal bir yükümlülük hem de bir kaza sonrası sigorta tartışmasının ilk sorusu: “makinenin geçerli kontrol raporu var mı?”
Periyodik kontrol nedir, bakımdan farkı ne?
İkisi sık karıştırılıyor ama amaçları farklı:
| Bakım | Periyodik kontrol | |
|---|---|---|
| Amaç | Makineyi çalışır tutmak | Güvenli olduğunu belgelemek |
| Yapan | Servis ekibi | Yetkili/yetkin kişi |
| Çıktı | Servis formu | Kontrol raporu |
| Zorunluluk | Ticari tercih | Mevzuattan doğar |
Yani bakımını düzenli yaptırdığınız bir makine bile, raporu yoksa mevzuat karşısında kontrolsüz sayılır.
Ne sıklıkla yapılır?
Kaldırma ve iletme ekipmanlarında genel uygulama yılda en az bir kez. Bununla birlikte iki durumda süre kısalır:
- Makine çok vardiyalı ya da ağır koşullarda (toz, nem, aşındırıcı ortam) çalışıyorsa,
- Üretici kılavuzu ya da ilgili standart daha kısa bir aralık öngörüyorsa.
Ayrıca şu olaylardan sonra süre beklenmeden kontrol gerekir: makinenin devrilmesi ya da ciddi darbe alması, asansör-zincir-hidrolik gibi taşıyıcı bir parçanın değişmesi, uzun süre kullanılmadan bekledikten sonra tekrar devreye alınması.
Kim yapabilir?
Kontrolü, ekipmanın türüne uygun eğitim ve yetkinliğe sahip kişiler yapar — makine mühendisi, teknik öğretmen ya da tekniker gibi. Operatörün kendi beyanı veya servis elemanının sözlü onayı periyodik kontrol yerine geçmez.
Hizmeti bir kuruluştan alıyorsanız kontrolü yapan kişinin yetki belgesini görmek isteyin. Geçersiz bir imzayla düzenlenen rapor, olmayan rapordan daha risklidir: denetimde de kaza sonrasında da geçersiz sayılır.
Raporda ne bulunur?
Geçerli bir raporda en az şunlar yer alır:
- Makinenin tanımı — marka, model, seri numarası, kapasite
- Kontrol tarihi ve sonraki kontrol tarihi
- Yapılan ölçüm ve testler, yük testi bilgisi
- Tespit edilen kusurlar ve giderilmesi için verilen süre
- Kullanıma uygun olup olmadığına dair açık sonuç
- Kontrolü yapan kişinin kimliği, yetki bilgisi ve imzası
Raporu makinenin dosyasında saklayın. Seri numarası eşleşmeyen rapor, o makineye ait değildir — filo içinde en sık yapılan hata bu.
Kiralık makinede sorumluluk kimde?
Makinenin periyodik kontrolünü kiraya veren yapar ve raporu makineyle birlikte teslim eder. Makineyi teslim alırken raporun geçerli olup olmadığını kontrol etmek ise kiracının kendi menfaatinedir.
Kullanım sırasındaki günlük kontroller, sahada makineyi çalıştıran tarafa aittir. Bir aksaklık fark edildiğinde makineyi kullanmaya devam etmek, sorumluluğu doğrudan kullanan tarafa geçirir.
Teslim alırken tek soru yeterli: bu makinenin geçerli periyodik kontrol raporu nerede?
Raporun teslim tutanağına yazılması da işinizi kolaylaştırır; tutanakta bulunması gereken diğer kalemleri kiralama sözleşmesinde dikkat edilecek 9 madde yazısında listeledik.
Vardiya başı operatör kontrolü
Yıllık kontrolün yerini tutmaz ama arızaların çoğu buradan yakalanır. İki dakikalık liste:
- Zeminde yağ ya da hidrolik sızıntısı izi var mı
- Lastiklerde kesik, aşınma, havalıysa basınç
- Çatallarda çatlak, eğilme, topuk aşınması; kilit pimleri yerinde mi
- Asansör zincirlerinin gerginliği eşit mi, yağlı mı
- Fren, el freni, direksiyon boşluğu
- Korna, geri vites sesi, farlar, tepe lambası
- Emniyet kemeri ve koruma kafesi sağlam mı
- Akülü makinede akü su seviyesi ve şarj kabloları; dizelde yağ ve soğutma suyu
Listeyi kâğıda dökün ve imzalatın. Kaza sonrası “makine sağlamdı” demekle, imzalı vardiya kaydı göstermek arasındaki fark çok büyük.
Kontrolsüz makinenin gerçek maliyeti
Kontrol masrafı, bir tek kalemle karşılaştırıldığında bile küçük kalıyor: kopan bir asansör zinciri ya da çatlak bir çatal, hem yükü hem altındaki kişiyi tehdit eder. Buna denetim yaptırımı ve sigortanın ödemeyi reddetme ihtimalini de eklediğinizde, tasarruf edilen tutar anlamsızlaşıyor.
Sık sorulan sorular
Forklift periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?
Genel uygulama yılda en az bir kez. Çok vardiyalı ya da ağır koşullarda çalışan makinelerde ve üretici kılavuzu daha kısa aralık öngörüyorsa süre kısalır.
Periyodik kontrolü servis firmam yapabilir mi?
Bakım ile kontrol farklı. Kontrolü, ekipman türüne uygun eğitim ve yetkinliğe sahip kişiler yapar ve rapor düzenler. Servis formu periyodik kontrol raporu yerine geçmez.
Kiraladığım forkliftin raporunu ben mi yaptırmalıyım?
Hayır, kiraya veren yaptırır ve raporu makineyle birlikte verir. Sizin işiniz teslim sırasında raporun geçerliliğini ve seri numarasının eşleştiğini kontrol etmek.
Bizden kiraladığınız makineler periyodik kontrolü yapılmış olarak, raporuyla birlikte teslim edilir. Filonuzdaki makineler için ne sıklıkta kontrol gerektiğini konuşmak isterseniz bize yazabilirsiniz.